فصل ۱۰ — خانواده و جامعه
یکی از عواملی که موجب سازگاری و آرامش در خانواده می‌شود، انتخاب صحیح همسر است. اگر افراد در انتخاب همسر بر معیارهای نادرستی تکیه کنند، مثلاً فقط زیبایی ظاهری یا ثروت همسر خود را در نظر بگیرند، احتمال اینکه در زندگی خانوادگی با شکست روبه‌رو شوند افزایش می‌یابد.
برای زندگی خوب و با سعادت، افراد باید در انتخاب همسر به تناسب و همگونی خود با طرف مقابل توجه کنند. هر چه افراد از نظر اعتقادات دینی، فرهنگ، اخلاق، روحیات و وضعیت خانوادگی با همدیگر هماهنگی داشته باشند، زندگی‌شان با دوام‌تر است. از دیدگاه اسلام، مهم‌ترین عاملی که باید در همسرگزینی به آن توجه کرد، ایمان و اعتقادات دینی افراد است.
اسلام همچنین بر اصالت خانواده تأکید کرده است؛ یعنی فردی که به عنوان همسر انتخاب می‌شود، در خانواده‌ای صالح و اهل ایمان و تقوا پرورش یافته باشد.
یکی از مهم‌ترین اهداف ازدواج، برقراری آرامش و محبت بین زن و شوهر است. پس از ازدواج، زن و شوهر یاور هم بوده و سعی می‌کنند با همدلی و کمک به یکدیگر، محبت و آرامش را در خانواده برقرار کنند. یک همسر خوب، باید وظایف و مسئولیت‌های خود را به خوبی شناخته و علاوه بر انجام دقیق آنها، شریک زندگی خود را نیز در انجام مسئولیت‌هایش یاری کند.
یکی از عواملی که موجب امنیت و ثبات خانواده و گرمی و نشاط آن می‌شود، وجود فرزندان است. برخی روان‌شناسان معتقدند که خانواده‌هایی که چند فرزند دارند، تجربهٔ اجتماعی شدن و رشد اجتماعی کودکان افزایش می‌یابد. در این خانواده‌ها، بازی‌ها و دعواهای کودکانه و رقابت کودکان هم شکل می‌گیرد. همچنین الگوبرداری از رفتارهای خواهر و برادر شکل می‌گیرد.
همچنین، افرادی که برادر و خواهر دارند، در آینده از لذّت ارتباطات وسیع‌تر خانوادگی و حمایت و محبت برادر و خواهر محروم نمی‌شوند و فرزندانشان نیز از داشتن عمو و خاله و دایی و عمه، برخوردار خواهند بود.
همان‌طور که با تشکیل خانواده، حقوق و تکالیفی بر روابط زن و شوهر حاکم می‌شود، با تولد فرزندان نیز حقوق و تکالیف متقابلی بین والدین و فرزندان به وجود می‌آید.
پدر و مادر مکلف‌اند سرپرستی کودک را به عهده بگیرند و نیازهای مادی و معنوی او را رفع کنند. فرزندان نیز نسبت به پدر و مادرشان وظایفی دارند و باید در هر حال، به آنها احترام بگذارند. فرزندی که پدر و مادر از او راضی نباشند، از رحمت خدا دور می‌شود. اطاعت از والدین، رعایت اخلاق خوش و احترام به آنها در هر شرایطی واجب است. اطاعت از والدین تنها در صورتی جایز نیست که به گناه و نافرمانی از خدا دستور دهند.
وجود اختلاف نظر یا سلیقهٔ فرزندان با یکدیگر یا با والدین، تا حدی طبیعی است. این اختلاف نظر یا ناسازگاری، به سبب آشنا شدن فرزندان با محیط و گروه‌های مختلف در جامعه است. این اختلاف‌ها اگر به خوبی مدیریت شود، می‌تواند به ارتقا و انسجام بیشتر اعضای خانواده کمک کند.
برای حل مشکل از طریق ارتباط خوب با دیگر اعضای خانواده و شروع یک گفت‌وگوی صمیمی، موارد زیر می‌تواند کمک‌کننده باشد:
زندگی خانوادگی، یک دورهٔ طویل از ازدواج تا پایان عمر را دربرمی‌گیرد که علاوه بر شیرینی‌ها و خاطرات ماندگار، ممکن است همراه با مشکلات گوناگون از قبیل بیکاری، فقر، بیماری شدید و طویل‌المدت، فوت یکی از اعضای خانواده یا معلولیت کودک باشد و شرایط دشواری را برای خانواده به وجود بیاورد و حتی ارکان خانواده را دچار تزلزل کند.
در چنین مواقعی، اعضای خانواده باید با توکل به خدا، صمیمیت و همکاری بین خود را بیشتر کنند و با در پیش گرفتن صبر و دعوت یکدیگر به صبر، این مشکلات و حوادث را مدیریت کنند و نگذارند که خانواده دچار بحران شود و آسیب ببیند.
در دین اسلام به صلهٔ ارحام سفارش و امر شده است. واژهٔ «صِله» از وصل گرفته شده و به معنای اتحاد و پیوستگی است و «ارحام» یعنی خویشان و نزدیکان. صلهٔ ارحام از آن دسته واجباتی است که فواید زیادی در آن نهفته است. در اسلام، کمک کردن به ارحام و خویشاوندان نسبت به دیگران اولویت دارد.
منظور از صلهٔ ارحام این است که افراد به دیدار خویشاوندان خود بروند و از یکدیگر خبر بگیرند. البته صلهٔ ارحام تنها به دید و بازدید خالصه نمی‌شود و این دید و بازدیدها باید با مهر و محبت توأم باشند. باید دقت کنیم که وسایل ارتباطی مانند تلفن یا پیامک یا …، ما را از دیدار حضوری فامیل محروم نکند.
کمک مالی به خویشاوندان نیز جزء صلهٔ ارحام محسوب می‌شود. در مواردی که افراد نذری دارند یا می‌خواهند زکات یا صدقه و … بدهند، اگر در بین خویشاوندان آنها نیازمندی وجود داشته باشد، باید او را بر دیگران مقدم بدانند.
| موضوع | خلاصهٔ مطلب |
|---|---|
| عوامل آرامش در خانواده | انتخاب صحیح همسر، سازگاری زن و شوهر، وجود فرزندان. |
| مهم‌ترین معیار همسرگزینی در اسلام | ایمان و اعتقادات دینی + اصالت خانواده. |
| هدف ازدواج | برقراری آرامش و محبت بین زن و شوهر. |
| نقش فرزندان | موجب امنیت، ثبات، گرمی و نشاط خانواده. |
| تکالیف والدین | سرپرستی کودک و رفع نیازهای مادی و معنوی او. |
| تکالیف فرزندان | احترام، اطاعت و رعایت اخلاق خوش با والدین. |
| مهم‌ترین اصل در ارتباط خانوادگی | گفت‌وگوی صمیمی و محترمانه. |
| صلهٔ ارحام | دیدار و کمک به خویشاوندان با مهر و محبت. |
| اصل دهم قانون اساسی | حفظ قداست خانواده و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی. |
۱. عوامل سازگاری و آرامش در خانواده را نام ببرید.
۲. از دیدگاه اسلام، مهم‌ترین معیار همسرگزینی چیست؟
۳. نقش فرزندان در خانواده چیست و کاهش نرخ باروری چه خطری برای کشور دارد؟
۴. حقوق و تکالیف فرزندان نسبت به والدین چیست؟
۵. چند راهکار برای ارتباط بهتر با اعضای خانواده پیشنهاد دهید.
۶. در مواقع بروز مشکلات و حوادث خانوادگی، چه رفتاری باید داشته باشیم؟
۷. صلهٔ ارحام چیست و چه فوایدی دارد؟