فصل ۱۰ — خانواده و جامعه
خانواده که ارزشمندترین بنیان اجتماعی است و کوچک‌ترین و مهم‌ترین نهاد آن برای جامعه به شمار می‌رود، کارکرد زیادی دارد. خانواده، افراد را برای قبول مسئولیت در جامعه آماده می‌کند و به افکار، عواطف، اراده و فعالیت‌های آنان شکل می‌دهد. خانواده به کودک می‌آموزد که چگونه خود را با ارزش‌های دینی و هنجارهای اجتماعی منطبق کند و او را اجتماعی می‌سازد.
نقش خانواده در تربیت اخلاقی، دینی و اجتماعی فرد آن‌قدر مهم است که آن را از عوامل حفظ قدرت ملی به حساب می‌آورند و می‌گویند سستی و تباهی خانواده، موجب انحطاط یک ملت می‌شود.
نقطه شروع بنیان خانواده، ازدواج است. ازدواج (نکاح) پیمانی الهی است که به موجب آن یک زن و مرد در زندگی با هم شریک و متحد می‌شوند و خانواده‌ای را تشکیل می‌دهند. تمایل به تشکیل خانواده و داشتن فرزند در نهاد انسان گذاشته شده و تشکیل زندگی خانوادگی، امری طبیعی و فطری و براساس نظام خلقت است.
🔹 الف) رشد و تعالی انسانی: خانواده واحد بنیادین جامعه و کانون رشد و تعالی انسان است. زن و مرد، همچون دو بخش از یک تصویر زیبا هستند که با ازدواج، یکدیگر را تکمیل می‌کنند. زندگی مشترک با تمام فراز و نشیب‌های مختلف آن، می‌تواند سبب تقویت معنویت و اخلاق پسندیده زن و مرد شود؛ مانند صبر، گذشت، تلاش برای کسب روزی حلال، تربیت خود و فرزندان، مدیریت نیازهای خانواده و همچنین ایجاد آرامش در محیط زندگی.
🔹 ب) فرزندآوری و تجدید نسل: یکی از کارکردهای خانواده در طول تاریخ، فرزندآوری بوده است. فرزندآوری علاوه بر تقویت بنیان خانواده موجب می‌شود که نسل انسان باقی بماند و تداوم پیدا کند. با تولد فرزندان، خانواده توسعه می‌یابد و مستحکم‌تر می‌شود. به دنیا آمدن فرزندان، موجب نشاط و سرزندگی اعضای خانواده و دلگرمی پدر و مادر می‌شود. تولد فرزند، برای اعضای خانواده و خویشاوندان برکت و فواید زیادی دارد.
جمعیت، اولین شرط بقای هر جامعه است و بدون وجود جمعیت کافی، فعالیت‌های مختلف آن جامعه دچار اختلال می‌شود. در صورتی که جمعیت یک جامعه منقرض گردد، آن جامعه نابود می‌شود و از بین می‌رود.
🔹 پ) حمایت و مراقبت:
🔹 ت) تربیت اعضای خانواده: هر فرد در جامعه براساس فطرت پاک و الهی متولد می‌شود و برای آنکه بتواند در جامعه رشد و زندگی کند، باید با عقاید، ارزش‌ها و هنجارهای صحیح آشنا شده و به عبارت دیگر، شیوهٔ زندگی کردن در جامعه را بیاموزد. خانواده یکی از مهم‌ترین بسترهای تربیت انسان است و والدین وظیفهٔ مهم تربیت اخلاقی، معنوی و دینی فرزندان را بر عهده دارند. یک خانوادهٔ سالم می‌تواند در دامان خود فرزندانی مؤمن، عالم و پایبند به آداب و اصول اخلاقی تربیت کند. پدر و مادر نیز در جریان زندگی و فراز و نشیب‌های آن، تربیت و تعالی می‌یابند.
| موضوع | خلاصهٔ مطلب |
|---|---|
| اهمیت خانواده | ارزشمندترین بنیان اجتماعی و کوچک‌ترین و مهم‌ترین نهاد جامعه. |
| نقطه شروع خانواده | ازدواج (پیمان الهی). |
| کارکرد رشد و تعالی | تقویت معنویت و اخلاق پسندیده اعضای خانواده. |
| کارکرد فرزندآوری | تداوم نسل انسان و تقویت بنیان خانواده. |
| کارکرد حمایت و مراقبت | محبت، مراقبت از کودکان و سالمندان، رفع نیازهای مادی. |
| کارکرد تربیت | تربیت اخلاقی، معنوی و دینی فرزندان. |
| نقش خانواده در جامعه | از عوامل حفظ قدرت ملی؛ سستی آن موجب انحطاط ملت. |
| حدیث پیامبر (ص) | هیچ بنیانی در اسلام محبوب‌تر از ازدواج و تشکیل خانواده نزد خداوند نیست. |
۱. چرا خانواده ارزشمندترین بنیان اجتماعی است؟
۲. کارکردهای خانواده را نام ببرید و هر یک را توضیح دهید.
۳. چرا فرزندآوری برای تداوم جامعه اهمیت دارد؟
۴. نیاز عاطفی افراد چگونه در خانواده برطرف می‌شود؟
۵. وظیفهٔ تربیت فرزندان بر عهدهٔ چه کسانی است و چه اهمیتی دارد؟
۶. حدیث پیامبر (ص) دربارهٔ ازدواج چه می‌فرماید؟
۷. چرا سستی و تباهی خانواده موجب انحطاط یک ملت می‌شود؟