شهروندان اتباع یک کشور هستند. همهٔ کسانی که تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران را دارند، چه شهری باشند، چه روستایی و عشایر، چه در داخل کشور زندگی کنند و چه در خارج از کشور، شهروند ایران محسوب می‌شوند.
رئیس جمهور و وزرا، مسئولیت‌ها و وظایف متعددی دارند. طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف است شرایط و لوازم زیر را در جامعه فراهم کند:
دولت همچنین وظیفه دارد تجهیزات زیربنایی و خدمات عمومی مانند ساختن راه و جاده، پل، بیمارستان، مسکن، مدرسه، سد، مخابرات، آب، برق و گاز و... را در کشور گسترش دهد.
اجرای قوانین و مصوبات مجلس (پس از تصویب مجلس شورای اسلامی) از وظایف مهم دولت است.
دانستید که بین دولت و مجلس، روابطی وجود دارد:
دولت با امور گوناگونی سر و کار دارد. دولت در این امور باید پول (خرج) کند و برای ادارهٔ امور کشور باید درآمد داشته باشد.
دولت فعالیت‌های مختلفی را در زمینه آموزش، بهداشت، اوقات فراغت، حفاظت از محیط زیست، مسکن، کشاورزی، صنعت و... انجام می‌دهد. همچنین دولت برای اقدامات عمرانی مثل ساختن پل، جاده، فرودگاه، نیروگاه برق و... باید سرمایه‌گذاری کند.
برای مثال، دولت برای ساختن مدرسه و ادارهٔ آن، پرداخت هزینه‌های آب، برق، حقوق و دستمزد معلمان، مدیران و حقوق کارمندان ادارات آموزش و پرورش، تهیه و تولید کتاب‌های درسی و نظایر آن، باید مبالغی هزینه کند.
به طور کلی درآمدهای دولت در کشور ما به سه بخش تقسیم می‌شود:
بخش دیگری از درآمدهای دولت که در مقایسه با موارد دیگر کوچک‌تر است، از سایر منابع تأمین می‌شود. برای مثال درآمدی که دولت از بابت ارائه خدمات برق، آب، گاز و تلفن به مردم به دست می‌آورد یا درآمدهای مربوط به خدماتی مانند صدور گواهینامهٔ رانندگی، سند مالکیت، گذرنامه و نظایر آن، یا درآمدهای ناشی از سرمایه‌گذاری در صنایع بزرگ، از دیگر درآمدهای دولت هستند.
بودجه به زبان ساده یعنی پیش‌بینی دخل و خرج دولت یا همان درآمدها و هزینه‌ها. بودجه، سندی است که دولت در آن درآمدها و هزینه‌های یک کشور را برای یک سال معین می‌کند.
یکی از وظایف مهم دولت، تنظیم «لایحهٔ بودجه» است. این سند باید در مجلس شورای اسلامی تصویب شود. علاوه بر آن، مجلس بر درآمدها و هزینه‌های دولت نظارت می‌کند.
| موضوع | نکته کلیدی |
|---|---|
| شهروندان | اتباع یک کشور؛ دارای حقوق و وظایف |
| وظایف دولت | تأمین آموزش، بهداشت، شغل، رفاه، امنیت، فرهنگ |
| خدمات عمومی | ساخت راه، پل، بیمارستان، مسکن، مدرسه، سد و... |
| لایحه | پیشنهاد دولت به مجلس برای تبدیل به قانون |
| استیضاح | توضیح خواستن نمایندگان از وزیر |
| درآمدهای دولت | مالیات، صادرات نفت، سایر درآمدها |
| مالیات | پولی که افراد و مؤسسات طبق قانون به دولت می‌پردازند |
| بودجه | پیش‌بینی درآمدها و هزینه‌های یک‌ساله دولت |
| لایحه بودجه | تنظیم توسط دولت، تصویب توسط مجلس |