🎯 هدف کلی درس: آشنایی با انفاق، مؤسسات خیریه، خیّرین مدرسه‌ساز، وقف، شرکت‌های تعاونی و سازمان‌های مردم‌نهاد به عنوان جلوه‌های گسترده تعاون در جامعه.
۱. تعاون در سطح جامعه
در درس قبل با تعاون در خانه، مدرسه و محله آشنا شدید. تعاون تنها به این مکان‌ها محدود نمی‌شود. گاهی افراد نیکوکار در سطح جامعه، به صورت فردی و گاهی به صورت گروهی به دیگران یاری می‌رسانند و کمک می‌کنند.
۲. انفاق
انفاق یعنی بخشیدن مال، علم، توانایی‌ها و وقت خود به کسانی که نیازمند هستند. در قرآن کریم به انفاق تأکید زیادی شده است.
«لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّیٰ تُنفِقوا مِمّا تُحِبّونَ»
«هرگز به نیکی نمی‌رسید مگر اینکه از آنچه دوست دارید، انفاق کنید.»
(سوره آل‌عمران، آیه ۹۲)
انفاق کردن آثار مثبتی در زندگی فرد و جامعه دارد:
- ایجاد همدلی و محبت در جامعه
- کاهش فقر و محرومیت
- آرامش روحی و روانی فرد انفاق‌کننده
- رسیدن به پاداش الهی
راه‌های انفاق:
- بخشش مال به نیازمندان
- کمک به بیماران
- یاری رساندن به ایتام
- صرف وقت و توانایی برای کمک به دیگران
- انتقال علم و دانش به دیگران
۳. مؤسسات خیریه و سازمان‌های مردم‌نهاد
گاهی افراد نیکوکار در قالب سازمان و نهاد، به یاری نیازمندان می‌پردازند. از این قبیل مؤسسات می‌توان به انجمن‌های حمایت از بیماران خاص، مؤسسات نگهداری از معلولین و سالمندان، درمانگاه‌ها و کتابخانه‌ها و حمایت از ایتام اشاره کرد.
سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن یا NGO): گروه‌هایی از افراد علاقه‌مند به رفع یک مشکل در جامعه که به صورت داوطلبانه، غیردولتی و غیرتجاری (بدون هدف سود بردن) در اموری مانند عمران و آبادانی، مقابله با آسیب‌های اجتماعی، حفظ محیط زیست و نظایر آنها فعالیت می‌کنند.
البته همه این سازمان‌ها و مؤسسات باید برای فعالیت‌های خود از وزارت کشور مجوز بگیرند.
۴. خیّرین مدرسه‌ساز
خیّرین مدرسه‌ساز با استفاده از توانمندی خود و دیگر افراد یا نهادهای نیکوکار، به ساختن یا تعمیر و نوسازی و تجهیز مدارس می‌پردازند و این مدارس را به صورت رایگان در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار می‌دهند.
خیّرین مدرسه‌ساز می‌توانند نام خود یا پدر و مادر یا هر نامی را که بخواهند، روی مدرسه بگذارند. در یکی دو دهه اخیر، در کشور ما تعداد زیادی از خیّرین برای دانش‌آموزان مدرسه ساخته‌اند.
نمونه‌هایی از خیّرین مدرسه‌ساز:
• شادروان غلامرضا مردانی آذری: در تهران فعالیت خود را آغاز کرد و حدود ۲۷ مدرسه ساخت. نشان «خورشید خیّران» به بازماندگانش اعطا شد.
• شادروان حسنعلی علی‌پور: ۷۲ مدرسه ساخت و به احترام ۷۲ تن از یاران امام حسین (ع)، تعدادی مسجد، درمانگاه و حمام نیز بنا کرد.
۵. وقف
وقف یکی دیگر از اقدامات مهم به منظور انفاق و تعاون در جامعه است. وقف از روزگاران بسیار قدیم در ایران وجود داشته است.
از دیرباز افراد نیکوکار بناهایی مانند مدرسه علمیه، پل، کاروانسرا، آب‌انبار و حمام عمومی می‌ساختند تا مردم بتوانند از آنها استفاده کنند. گاهی نیز دستور می‌دادند از منافع و درآمدی که از فعالیتی در یک مکان حاصل می‌شود، به افراد نیازمند کمک شود.
موقوفات: به اموال و دارایی‌هایی که وقف می‌شوند، می‌گویند. کسی حق تصرف در آنها را ندارد؛ یعنی تا ابد باید به همان صورت که واقف معین نموده است، استفاده شود.
واقف: کسی که چیزی را وقف می‌کند.
انواع وقف:
- وقف فردی: فرد به تنهایی چیزی را وقف می‌کند.
- وقف گروهی یا خانوادگی: چند نفر یا اعضای یک خانواده با مشارکت مالی یکدیگر، وقفی را انجام می‌دهند و همه در پاداش آن شریک می‌شوند.
در کشور ما، مسئولیت اداره موقوفات هر منطقه به عهده سازمان اوقاف و امور خیریه است.
۶. شرکت‌های تعاونی
هرگاه گروهی از مردم برای رفع نیازهای معیشتی و شغلی خود دور هم جمع شوند و بر طبق قانون تعاونی، در فعالیتی سرمایه‌گذاری و همکاری کنند و در سود و زیان آن شریک شوند، در واقع یک شرکت تعاونی تأسیس کرده‌اند.
ویژگی‌های شرکت تعاونی:
- همه اعضا با هم برابر هستند؛ هر کس با هر مقدار سرمایه (سهم) عضو شود، یک حق رأی دارد.
- در شرکت‌های غیرتعاونی، هر کس سرمایه‌اش بیشتر باشد، قدرت بیشتری در تصمیم‌گیری دارد.
- در شرکت‌های تعاونی، منافع حاصل از همکاری و فعالیت، به طور برابر و یکسان بین همه اعضا توزیع می‌شود.
- هدف معمولاً حل مشکلات اقتصادی و ایجاد رفاه و زندگی بهتر برای اعضاست.
۷. جمع‌بندی
تعاون در سطح جامعه، جلوه‌های فراوانی دارد:
- انفاق (کمک مالی و غیرمالی به نیازمندان)
- مؤسسات خیریه (کمک سازمان‌یافته به نیازمندان)
- خیّرین مدرسه‌ساز (ساخت مدارس برای دانش‌آموزان)
- وقف (بخشش اموال برای استفاده عمومی)
- شرکت‌های تعاونی (همکاری برای رفع نیازهای اقتصادی)
- سازمان‌های مردم‌نهاد (فعالیت داوطلبانه برای حل مشکلات اجتماعی)
📌 خلاصه درس در یک نگاه
| موضوع | نکته کلیدی |
|---|
| انفاق | بخشش مال، علم، توانایی و وقت به نیازمندان |
| آیه ۹۲ سوره آل‌عمران | هرگز به نیکی نمی‌رسید مگر اینکه از آنچه دوست دارید، انفاق کنید |
| سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن) | داوطلبانه، غیردولتی و غیرتجاری |
| خیّرین مدرسه‌ساز | ساخت مدارس رایگان برای آموزش و پرورش |
| وقف | بخشش اموال برای استفاده همیشگی |
| موقوفات | اموال وقف‌شده که قابل تصرف نیستند |
| سازمان اوقاف و امور خیریه | مسئول اداره موقوفات |
| شرکت تعاونی | همه اعضا برابر، هر عضو یک حق رأی |
❓ چند سؤال برای خودآزمایی
- انفاق چیست و چه آثار مثبتی در زندگی فرد و جامعه دارد؟
- طبق آیه ۹۲ سوره آل‌عمران، چه زمانی به نیکی می‌رسیم؟
- سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن) چه ویژگی‌هایی دارند؟
- خیّرین مدرسه‌ساز چه کاری انجام می‌دهند؟
- وقف چیست و انواع آن کدام است؟
- منظور از موقوفات چیست؟ چه کسی مسئول اداره آنهاست؟
- ویژگی‌های شرکت تعاونی را بنویسید. (سه مورد)
🔙 بازگشت به صفحه پایه هشتم