هر یک از ما در یکی از شهرها یا روستاهای ایران عزیز زندگی می‌کنیم. محیط زندگی ما دارای ویژگی‌های طبیعی و انسانی است. شناخت این ویژگی‌ها به ما کمک می‌کند تا بتوانیم در حفاظت و آبادانی آن بکوشیم.
هر مکان دو نوع ویژگی دارد:
مثل موقعیت جغرافیایی، نوع آب‌وهوا، ناهمواری‌ها، رودها، پوشش گیاهی و زندگی جانوری و...
مثل تعداد جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی، سواد، زبان، آثار تاریخی و...
دانشمندان جغرافیا کار خودشان را با پرسش‌هایی دربارهٔ یک مکان آغاز می‌کنند و سپس دربارهٔ این پرسش‌ها تحقیق می‌کنند. پرسش‌های جغرافیایی با کلماتی مانند کجا؟ چرا؟ چگونه؟ چه موقع؟ و چه کسانی؟ آغاز می‌شود.
جغرافیا‌دانان از ابزار و وسایل مختلفی برای شناخت محیط استفاده می‌کنند:
نقشه، وسیلهٔ مهمی در جغرافیا است زیرا از طریق آن اطلاعات زیادی به دست می‌آوریم. نقشه‌ها انواع گوناگون دارند و هرکدام از آنها اطلاعات خاصی را به ما می‌دهند:
نقشه، تصویری افقی از سطح زمین است که به نسبت مورد نیاز کوچک شده است. برای مثال، فاصله میدان فلسطین تا خیابان انقلاب در نقشه، فقط ۳ سانتی‌متر است در حالی که فاصله واقعی آن ۶۰۰ متر است.
در زیر هر نقشه، خطی مشاهده می‌کنید که به آن مقیاس خطی می‌گویند و با استفاده از آن می‌توانید فاصله واقعی مکان‌ها را روی زمین محاسبه کنید.
عکس‌ها نیز وسیلهٔ مهمی برای مطالعه و شناخت محیط هستند. عکس‌های معمولی با دوربین از مناظر طبیعی، شهرها، خانه‌ها و فعالیت‌های انسانی گرفته می‌شوند.
عکس‌هایی که در هواپیما از زمین گرفته می‌شوند، برای تهیهٔ نقشه‌های جغرافیایی استفاده می‌شوند.
این تصاویر توسط ماهواره‌ها تهیه و به زمین فرستاده می‌شوند. از این تصاویر نیز اطلاعات زیادی دربارهٔ مکان‌ها به دست می‌آوریم.
کرهٔ جغرافیایی، نمونهٔ کوچکی از کرهٔ زمین است که می‌توان شکل واقعی بخش‌های مختلف سیارهٔ زمین را روی آن مشاهده کرد.
با مطالعهٔ این کتاب‌ها می‌توانیم با مکان‌های مختلف و شیوهٔ زندگی مردم در این مکان‌ها آشنا شویم.
امروزه از طریق وارد شدن به پایگاه‌های اینترنتی، می‌توان اطلاعات را به صورت متن، تصویر، نقشه و حتی فیلم به دست آورد.
| شهر سمنان | روستای سامان |
|---|---|
| مرکز استان سمنان؛ رشته کوه البرز در شمال آن؛ کمبود بارندگی؛ جمعیت حدود ۱۲۶ هزار نفر؛ حدود ۹۵ درصد باسواد؛ معادن فراوان؛ صنایع سیمان، گچ، ماشین‌آلات و صنایع غذایی؛ بر سر راه تهران-مشهد؛ مسجد جامع و دروازهٔ ارگ و بازار. | در دامنه جنوبی کوه خرقان در استان مرکزی؛ آبشارهای بزرگ و کوچک؛ رودخانهٔ پرخروش؛ دو بخش قلعه بالا و پایین؛ حدود ۷۰۰ نفر جمعیت؛ کشاورزی و باغداری (گندم، انگور، زردآلو، گردو، بادام)؛ جاذبه‌های طبیعی برای گردشگری. |
| موضوع | نکته کلیدی |
|---|---|
| ویژگی‌های طبیعی مکان | آب‌وهوا، ناهمواری، رود، پوشش گیاهی |
| ویژگی‌های انسانی مکان | جمعیت، فعالیت اقتصادی، سواد، زبان، آثار تاریخی |
| پرسش‌های جغرافیایی | کجا؟ چرا؟ چگونه؟ چه موقع؟ چه کسانی؟ |
| ابزار شناخت محیط | نقشه، عکس، عکس هوایی، تصاویر ماهواره‌ای، کره جغرافیایی، کتاب، اینترنت |
| مقیاس نقشه | محاسبهٔ فاصله واقعی مکان‌ها روی زمین |