مصرف‌کننده کسی است که کالاها و خدمات را به منظور رفع نیازها و خواسته‌های خود خریداری می‌کند. مصرف یعنی استفاده از کالا و خدمات به منظور رفع نیازها. این چیز بدی نیست؛ اما باید از مصرف‌گرایی پرهیز کرد.
در گذشته‌های دور، قبل از آنکه پول به عنوان وسیله‌ای برای مبادله مورد استفاده قرار گیرد، مبادله به صورت کالا با کالا انجام می‌شد.
به تدریج انسان‌ها پی بردند که بعضی از کالاها مشتریان بیشتری دارند. این کالاها به عنوان کالاهای واسطه انتخاب شدند. اما این نوع مبادله نیز مشکلاتی ایجاد کرد (حجم زیاد، فاسد شدن).
کم‌کم بشر به این فکر افتاد که از فلزاتی مانند طلا، نقره، مس به جای کالای واسطه استفاده کند. پول فلزی پدید آمد. بعدها برای آسان‌تر کردن معاملات بزرگ، دولت‌ها به ضرب سکه و سپس اسکناس (پول کاغذی) پرداختند.
مصرف‌کنندگان حقوقی دارند و باید به برخی نکات توجه کنند:
به منظور حفظ حقوق مصرف‌کنندگان (مانند خرید کالای سالم و باکیفیت)، قوانین و مقرراتی وضع شده است که تخلّف از آنها موجب جریمه یا مجازات می‌شود؛ برای مثال، کسی نمی‌تواند بدون گرفتن مجوزهای لازم، کارگاه تولید موادغذایی یا سایر کالاها تأسیس کند.
تولیدکنندگان موظّف‌اند روی برچسب کالاهای خود اطلاعات و ویژگی‌های آن کالا را بنویسند و در اختیار مشتری قرار دهند. روی این برچسب اطلاعاتی از قبیل:
خرید و فروش کالاهایی که به صورت قاچاق و غیرقانونی وارد کشور می‌شوند، سبب ضعیف شدن اقتصاد کشور و تعطیل شدن مراکز تولیدی می‌شود.
استاندارد کلمه‌ای انگلیسی به معنی نمونهٔ قابل قبول است. تولیدکنندهٔ هر کالایی باید یک سری ویژگی‌های مجاز تولید یک کالا را رعایت کند. در ایران سازمانی به نام سازمان ملی استاندارد ایران وجود دارد. اگر کیفیت کالایی توسط این سازمان تأیید شود، نشان مخصوص استاندارد روی آن کالا چاپ می‌شود.
برخی از کالاها که کارکرد طولانی مدّت دارند، برای زمان معینی توسط تولیدکننده یا فروشنده، ضمانت می‌شوند. هنگام خرید کالاهای با ضمانت باید برگه ضمانت‌نامه را از فروشنده تحویل بگیریم.
همان‌طور که مصرف‌کننده حقوقی دارد، مسئولیت‌هایی نیز دارد. مسئولیت مصرف‌کننده، مصرف درست است.
در دنیای امروز، تولید فقط برای رفع نیازهای واقعی انسان صورت نمی‌گیرد. بلکه تولیدکنندگان در جهت به دست آوردن سود بیشتر هستند. آنها تولید انبوه می‌کنند و چندان کاری به نیازهای واقعی مردم ندارند. آنها سعی می‌کنند با تبلیغات، کالاهای خود را به فروش برسانند تا سود بیشتری به دست بیاورند.
مصرف‌گرایی به اسراف می‌انجامد.
از نظر دین اسلام، تولید و مصرف کالا برای رفع نیاز انسان است. به همین دلیل اسراف و ریخت و پاش گناهی بزرگ است.
در صحیفه سجادیه در یکی از دعاهای امام سجاد (ع) می‌فرمایند: «...خداوندا، راه‌های صحیح داشتن در معیشت را به من تعلیم فرما و به لطف خود مرا از تبذیر و مصرف و اندازه نگه دور کن.»
در جوامع امروز، مصرف‌گرایی به شدت به محیط زیست آسیب رسانده است. انسان‌ها موادّ اولیه را از طبیعت می‌گیرند و با آنها کالا تولید می‌کنند و بعد دوباره به صورت زباله به طبیعت برمی‌گردانند.
در گذشته مقدار زباله این‌قدر زیاد نبود. اما امروزه با تولید انبوه صنعتی، همه روزه مقدار زیادی زباله تولید می‌شود. زباله‌ها را می‌سوزانند یا در مناطقی از زمین دفن می‌کنند که در هر صورت برای محیط زیست زیان‌آور است.
با عمل بازیافت، از این مواد می‌توان دوباره مواد جدیدی تولید کرد.
| موضوع | نکته کلیدی |
|---|---|
| مصرف‌کننده | کسی که کالا و خدمات را خریداری می‌کند |
| سرگذشت پول | از مبادله کالا با کالا تا پول کاغذی و کارت اعتباری |
| حقوق مصرف‌کننده | قوانین، برچسب، استاندارد، ضمانت |
| مصرف‌گرایی | خرید بدون نیاز واقعی |
| اسراف | گناه بزرگ؛ هم‌نشینی با شیطان |
| مصرف و محیط زیست | کاهش زباله، بازیافت، استفاده از کیسه پارچه‌ای |